در تاريخ ايران در زمان ساسانيان كار كرده است و شايد تا كنون هيچ كس به پاى او نرسيده باشد ، در مقدمهء كتاب « 1 » و همچنين در فصل دوم كتاب خود « 2 » مفصل دراين باره بحث مىكند . طالبان مىتوانند به آن مراجعه نمايند . كريستن سن مدعى است كه اصطلاح متداول مورخين اسلامى تحت عنوان « العظما » و « اهل البيوتات » و « الاشراف » كه از شخصيتهاى آن عهد و يا دوره‌هاى بعد ياد شده است ، ترجمهء ادبى كلمات پهلوى : « واسپوهران » و « ازاذان » و « بزرگان » است « 3 » ما بحث خود را با استفاده از تحقيقات كريستن سن و ديگران به نظامات اجتماعى ايران در زمان ساسانيان اختصاص مىدهيم . كريستن سن در فصل هفتم كتاب خود ، تحت عنوان « نهضت مزدكيه » ، احوال اجتماعى ايرانيان ، طبقات جامعه ، خانواده ، حقوق مدنى ايران را به عنوان مقدمه مورد بحث قرار مىدهد . مىگويد : « جامعهء ايرانى بر دو ركن قائم بود : مالكيت و خون ( نژاد ) . بنا بر نامهء « تنسر » حدودى بسيار محكم ، نجبا و اشراف را از عوام الناس جدا مىكرد . امتياز آنان به لباس و مركب و سراى و بستان و زن و خدمتكار بود . . . بعلاوه ، طبقات از حيث مراتب اجتماعى درجاتى داشتند ؛ هركس را در جامعه درجه و مقامى ثابت بود . و از قواعد محكم سياست ساسانيان يكى اين را بايد شمرد كه هيچ كس نبايد خواهان درجه‌اى باشد فوق آنچه به مقتضاى نسب به او تعلق مىگيرد . . . قوانين مملكت حافظ پاكى خون خاندانها و حفظ اموال غيرمنقول آنان بود . در فارسنامه عبارتى است كه ظاهراً مأخوذ از « آيين نامگ » عهد ساسانيان است : « عادت ملوك فرس و اكاسره آن بودى كى از همهء ملوك اطراف چون صين و روم و ترك و هند دختران ستدندى و پيوند ساختندى و هرگز هيچ دختر بديشان ندادندى ، دختران را جز با كسانى كه از اهل بيت ايشان بودند مواصلت نكردندى » . نام خانواده‌هاى بزرگ را در دفاتر ثبت مىكردند . دولت حفظ آن را

--> ( 1 ) . صفحات 29 - 36 از ترجمهء فارسى . ( 2 ) . صفحات 117 - 161 . ( 3 ) . ايران در زمان ساسانيان ، ص 339 - 341 .